Door: René van de Kolk
APELDOORN – 3 steden laten zien dat de streekomroepvorming deels ontspoort nog vóór het nieuwe stelsel geheel is ingevoerd want in deze drie Nederlandse gemeenten — Apeldoorn, Deventer en Haaksbergen — speelt zich een stille maar fundamentele crisis af. Het gaat niet om kijkcijfers, formats of journalistieke keuzes. Het gaat om iets veel fundamentelers: een mediasysteem dat zichzelf tegenspreekt. Aan de ene kant is er de oude Mediawet, die gemeenten verplicht om elke vijf jaar één lokale publieke omroep aan te wijzen. Aan de andere kant is er de nieuwe landelijke koers, die vanaf 2028 alle lokale omroepen moet samenbrengen in ongeveer 80 grotere streekomroepen. Die twee systemen lopen nu dwars door elkaar heen. En precies in die breuklijn ontstaan conflicten, frustraties en kapitaalvernietiging. Deventer, Haaksbergen en Apeldoorn zijn geen losse incidenten. Ze zijn drie hoofdstukken van hetzelfde verhaal.
Haaksbergen: het zeldzame moment waarop het CvdM ingrijpt
In Haaksbergen gebeurde iets wat bijna nooit voorkomt: het Commissariaat voor de Media zette het advies van de gemeenteraad opzij. De raad wilde RTV Sternet aanwijzen als lokale omroep, maar het CvdM oordeelde dat het advies “ondeugdelijk gemotiveerd” was en wees de licentie toe aan 1Twente. Volgens 1Twente‑directeur Flip van Willigen opent dit besluit hopelijk “de deur naar samenwerking”, maar achter die diplomatieke woorden schuilt een harde realiteit: “de lokale politiek en de landelijke toezichthouder zitten niet langer op één lijn”. De onafhankelijke commissie vond 1Twente de beste kandidaat. De gemeenteraad negeerde dat oordeel, met als argument dat Sternet “continuïteit” zou bieden richting de streekomroep. Maar dat argument is precies wat het CvdM onderuit haalde: continuïteit is geen juridisch criterium, en de raad had het niet onderbouwd. Het gevolg: 1Twente krijgt de licentie, RTV Sternet moet zich herbezinnen op zijn toekomst en de streekomroep-samenwerking in Twente moet opnieuw worden uitgevonden. Haaksbergen is daarmee het eerste zichtbare signaal dat Den Haag de regie over de streekomroepvorming steviger naar zich toe lijkt te trekken.
Deventer: een lokale keuze die de regionale samenwerking breekt
In Deventer adviseerde de Adviesraad Cultuur om Koekstad Media aan te wijzen als lokale omroep, ten koste van Salland1. Dat advies leidde tot grote beroering, omdat Salland1 al jaren functioneert als streekomroep voor Deventer, Olst‑Wijhe en Raalte — precies zoals het toekomstige stelsel het voorschrijft. Volgens Salland1 woordvoerder Marcel Middelveld is het “een heel domme keuze”, omdat Deventer hiermee de streekomroep-samenwerking saboteert. De argumentatie van de adviesraad is lokaal (“te weinig politieke verslaggeving”), maar de landelijke koers is regionaal.
Het gevolg is een democratische paradox: De gemeenteraad beslist immers formeel wie de lokale omroep wordt, maar de landelijke streekkaart bepaalt met wie die omroep moet samenwerken en bovendien verdwijnt vanaf 2028 de gemeentelijke financiering helemaal. Deventer laat zien hoe lokale autonomie en landelijke sturing elkaar kunnen blokkeren.
Apeldoorn: de meest bijzondere casus met RTV Apeldoorn en Samen1; ook een lokale keuze die de regionale samenwerking breekt.
De situatie in Apeldoorn is inmiddels uitgegroeid tot een van de meest gevoelige dossiers in de sector. De gemeenteraad stemde recent met 28 van de 38 stemmen vóór een terugkeer van RTV Apeldoorn als lokale publieke omroep. Daarmee verliest Samen1 de licentie die het vijf jaar lang had. De gemeenteraad vond dat Samen1 niet goed genoeg zichtbaar was en dat RTV Apeldoorn echt in de haarvaten van de samenleving zit. Regionaal dagblad De Stentor meldde eerder dat Samen1 “zeer emotioneel en geschrokken” reageerde op het besluit. Maar nieuwe informatie uit een publicatie van RTV Apeldoorn zelf op haar Facebook pagina laat zien dat de situatie nóg complexer is.
13 april had de dag moeten zijn waarop RTV Apeldoorn weer officieel de lokale omroep werd. Maar dat gebeurde niet. Waarom niet? De aanwijzingsbrief van het CvdM kwam pas op 30 maart binnen. Daardoor ging de bezwaartermijn van twee weken pas toen in. Op 14 april bevestigde het CvdM dat er bezwaar is ingediend. Het CvdM heeft nu maximaal vier weken nodig om dat bezwaar te behandelen. RTV Apeldoorn schrijft zelf: “Hoe dan ook verwachten we binnen nu en maximaal vier weken dé brief met, hopelijk, de officiële aanwijzing. Omdat de aanwijzing nog niet definitief is, kunnen cruciale zaken nog niet worden geregeld: zoals het aanvragen van het tv‑signaal, het formaliseren van distributie en het afronden van technische zaken. RTV Apeldoorn benadrukt dat het publiek “nog even geduld” moet hebben.
Samen1 hangt in onzekerheid
Samen1 is immers zijn licentie kwijt, maar mag nog even doorgaan met haar activiteiten. Samen1 heeft twee weken om een zienswijze in te dienen en weet niet of het wil of kan doorgaan zonder subsidie. Afgelopen dagen is de website voorzien van actueel nieuws en is de radiozender gewoon in de lucht. De vrijwilligers zijn volgens De Stentor “uit het veld geslagen”. Kennelijk is Samen1 toch een bezwaarprocedure gestart en is het nu wachten op het definitieve besluit van het CvdM in Hilversum.
De streekomroep Veluwerand raakt verzwakt
De timing is desastreus: Apeldoorn is de grootste gemeente in de toekomstige streekomroep en de streekpartners rekenen op continuïteit. Coen Verboom, sprak eerder namens de lokale omroep in Zutphen zijn grote zorgen uit. De mogelijke ontmanteling van Samen1 betekent verlies van redacties, formats, techniek en vrijwilligers. En daarnaast verdwijnt het effect van de vele inspanningen om de streekomroep daadwerkelijk invulling te geven, afgelopen periode is de intentieovereenkomst getekend en zijn ook een hoofdredacteur en zakelijk leider aangenomen. Het risico van dit alles is dat Apeldoorn — juist de kern van de regio — verzwakt de streekomroepfase ingaat.
De landelijke context: een stelsel dat sneller verandert dan gemeenten aankunnen
Uit een‑analyse blijkt dat de sector zich moet voorbereiden op een open bestel: bestaande omroepen behouden niet automatisch hun plek, maar ook kranten en andere mediapartijen kunnen zich aanmelden, de financiering verschuift van gemeenten naar één landelijke pot en de eerste effecten worden al vóór 2028 merkbaar.
Belangrijke punten: daarbij zijn: Het wetsvoorstel voor de streekomroepvorming ligt al bij de Tweede Kamer. De landelijke pot van €27,5 miljoen (een enorm bedrag voor de 80 te vormen streekomroepen) is volgens NLPO‑directeur Horvath “onvoldoende”. Kleine regio’s worden beschermd, stedelijke regio’s krijgen relatief minder. Gemeenten verliezen hun rol, ze kunnen extra bijdragen, maar de gemeente is niet langer de primaire financier. NLPO zegt dat de omroepen in de regio moeten samenwerken maar precies dat wordt in een aantal gemeenten op dit moment geblokkeerd door de vijfjaarsvergunningen.
De casussen verschillen, maar de onderliggende fout is dezelfde: De Mediawet dwingt gemeenten tot vijfjaarsvergunningen. Zelfs nu het hele stelsel in 2028 verandert. De streekomroepvorming vraagt juist om samenwerking maar elke lokale keuze kan die samenwerking ondermijnen. Kapitaalvernietiging is overal zichtbaar: Apeldoorn en Deventer lijken de meest schrijnende voorbeelden omdat hier afgelopen 5 jaar enorm veel geld is gestoken in opbouwen van organisaties en in het geval van Deventer en Apeldoorn ook journalistieke producties door toegekende SvdJ subsidies. Tranches in de SvdJ subsidies ginen tot bedragen van 500.000 euro. Forse bedragen die terecht toegekend zijn en een goed doel dienen. Echter dreigt door veranderingen in de samenstelling van vergunninghouders het effect van deze subsidie niet meer optimaal te worden. Gemeenteraden hebben daarnaast besloten over een systeem dat over twee jaar ophoudt te bestaan en hebben gehandeld naar eer en geweten en met de beste intenties.
De menselijke factor: vrijwilligers onder extreme druk
In alle drie de gemeenten speelt hetzelfde drama zich af: vrijwilligers die maanden in onzekerheid zitten, redacties die niet weten of ze nog bestaan over drie maanden, jonge talenten die afhaken en bestuurders die uitgeput raken. De sector draait op dit moment vooral op mensen die dit werk doen uit passie en juist die mensen worden nu het hardst geraakt.
Conclusie: een stelsel dat zichzelf saboteert
Haaksbergen laat zien dat het CvdM bereid is om andere afwegingen te maken. De ontwikkelingen in Deventer en Apeldoorn laten zien hoe lokale keuzes regionale schade kunnen veroorzaken. Het laat zien hoe diep de schade kan zijn wanneer een omroep (op het laatste moment) wordt ontmanteld én hoe ingewikkeld de overgang wordt als er bezwaar loopt, hoe kennis verdwijnt, samenwerkingen opnieuw opgestart moeten worden en hoeveel kapitaalsvernietiging er plaats vind. Maar lijkt door de lokale keuze ook de streekomroepvorming voor een uitdaging te stellen. In het algemeen zegt NLPO dat De landelijke context laat zien dat het nieuwe stelsel sneller komt dan gedacht — en dat het budget te laag is om de ambities waar te maken maar ook dat het wetsvoorstel op tafel ligt.
Dit artikel is een opinie naar aanleiding van de huidige ontwikkelingen in 3 gemeentes. Wellicht speelt het in meer omgevingen. De auteur heeft geen belangen bij 1 van de partijen en kent veel medewerkers bij alle organisaties.
In de maanden februari en maart 2025 heeft Blue House Media, de auteur, gewerkt aan een opdracht voor de gemeente Apeldoorn. Specifiek voor de afdeling Marketing & Communicatie en wethouder Anja Prins die mediazaken in haar portefeuille heeft. Met het oog op de uitgifte en/of verlenging van de vergunning voor een lokale partij die publieke lokale omroep wenst te worden in Apeldoorn werd de vraag neergelegd voor een uitgebreide inventarisatie onder de lokale omroepen die in de komende tijd geacht worden met elkaar te gaan samenwerken als streekomroep.
We spraken met de diverse partijen die op dit moment opereren als omroep in de regio in Apeldoorn, Voorst, Zutphen, Epe en Heerde. Het resulteerde in een uitgebreid rapport waarin de geschiedenis van partijen, de toenmalige situatie maar ook de visie op streekomroep aan bod komt. Ook stemden we onze werkzaamheden af op de lopende activiteiten van de kwartiermaker van NLPO. In de discussie en vaststelling van beleid heeft het rapport Inventarisatie van de huidige status van de streekomroep een belangrijke rol gespeeld.
Na de presentatie van het rapport heeft verantwoordelijk wethouder Anja Prins gevraagd aan Blue House Media om met een advies te komen. Dit advies is in de gemeenteraad besproken en is als openbaar document aan de vergadering toegevoegd. Het advies is hier na te lezen. De uitkomsten van het advies zijn door de raad naast zich neergelegd. Een Raad van Toezicht, een belangrijk onderdeel van het advies, was een erg mooi model geweest om partijen samen te voegen, gezamenlijk de vergunning aan te vragen, voor te sorteren op samenwerking met private partijen of zelfs met Deventer verbinding te zoeken. De keuze die toen gemaakt is maakt de huidige situatie complex maar wat mij betreft niet onverwacht. De reden en motivatie van mij om aan deze zaak te werken was om een Lokaal Toereikend Volwaardig Media aanbod te krijgen. Dat zal vermoedelijk nog wel geruime tijd vragen afhankelijk van de keuze die gemaakt wordt nu door het CvdM. Ik ben erg nieuwsgierig naar de uiteindelijke keuze en afweging.
Geef een reactie