Een gedetailleerd verhaal over de geschiedenis en het heden van zendstation Nauen en mijn bezoek aan dit imposante gebouw in Duitsland met wereldwijd bereik. Woensdag 6 augustus was ik aanwezig op deze lokatie en maakte er met toestemming onderstaande foto’s en video opnamen.
1. Oorsprong en pionierstijd (1906–1918)
Opgericht door zenderfabrikant Telefunken op 1 april 1906, was Nauen Duitslands eerste zendstation met hoog vermogen oorspronkelijk bestemd voor radiotelegrafie via lange golf. De proefuitzendingen startten in augustus 1906 met een 25 kW vonkzender en een “umbrella”-antenne op een mast van circa 100 meter. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was Nauen cruciaal voor communicatie met Duitse kolonies, nadat onderzeese kabels waren doorgeknipt. Het vermogen werd eerst tot 100 kW, later tot 150 kW opgevoerd. De lokatie diende dus als zendstation maar was tevens de fabriek van veel Telefunken zenders. Vanuit deze lokatie werden in eerste instantie alle zenders voorbereid op transport naar elders in Europa. Op lokatie zijn nog veel oude zenders, zendbuizen en onderdelen aanwezig die getoond worden.
2. Tussenoorlog en Tweede Wereldoorlog (1918–1945)
In de jaren ’20 en ’30 evolueerde Nauen naar hét geavanceerde station voor zowel lange als korte golf, met internationale dekking en experimenten met nieuwe antennetechnologieën. Tijdens WOII bleef het complex intact, maar in april 1945 werd het grotendeels ontmanteld door de Sovjets: apparatuur verwijderd, masten opgeblazen. Het hoofdgebouw, ontworpen door Herman Muthesius in 1920, bleef gespaard. Deze architect ontwierp ook het hoofdgebouw in Radio Kootwijk. Van binnen lijkt het gebouw heel erg op Radio Kootwijk ook: de vloer met de witte en bruine tegels, de plekken met beton waar vroeger de zenders stonden, maar ook de grote ramen, de hoogte van het gebouw maar ook andere elementen zoals trappen, de verlichting en het gebruik van veel hout in de afwerking.
3. Koude Oorlog en DDR-periode (1950–1990)
Vanaf 1955 begon de wederopbouw met korte golfzenders, eerst voor diplomatieke doeleinden, vanaf 1958 ook voor DDR’s buitenlandse zenddienst Radio Berlin International (RBI). In 1964 werd een baanbrekende draaibare korte golfantenne opgericht—nog steeds operationeel -zie foto- —met vermogen tot 200 kW en volledige automatische besturing. (zie video) Tussen 1971 en 1981 werd de capaciteit uitgebreid met drie 500 kW zenders en diverse “curtain antennas”, waardoor RBI een leidende rol vervulde in Oostblok-uitzendingen. Uitgebreide documentatie is hier te vinden. De uitgestraalde vermogens waren enorm…
4. Duitse hereniging en modernisering (1990—heden)
Na de hereniging van Duitsland(1990) werd het zenderpark overgedragen aan Deutsche Welle en in 1991 aan Deutsche Bundespost Telecom. Daarna volgde modernisering met vier ALLISS-draaibare antennetorens (1995–1997) en 500 kW-zenders van Thomcast. De stationsinfrastructuur – sinds 2001 beheerd door T‑Systems, en vanaf 2008 door Media Broadcast GmbH – is nog steeds in gebruik voor internationale kortegolfuitzendingen. De antennes staan op het zendergebouw gemonteerd maar de voet gaat een flink aantal meters de grond in. De masten zijn voorbereid op stormen van orkaankracht.
5. Recente status en betekenis
Media Broadcast is momenteel eigenaar en exploitant van het zenderpark in Nauen. De activiteiten zijn gericht op kortegolfradiodistributie wereldwijd. Maar ook werken er mensen aan het ontwikkelen van nieuwe technieken. Ook is de lokatie de plek voor opslag van veel materiaal. Voor geinteresseerden worden er rondleidingen gegeven en daarnaast vinden er incidenteel ook muziekvoorstellingen plaats in de voormalige zenderzaal. De akoestiek van deze ruimte is zeer bijzonder.
Conclusie
De Nauen-zendlocatie heeft een indrukwekkend traject afgelegd: van pionierende radiotechniek bij Telefunken in 1906, via een belangrijke rol in twee wereldoorlogen en Koude Oorlog‑propaganda, tot een modern korte golfcentrum onder Media Broadcast. De iconische antennes en het Muthesius‑gebouw vormen nog steeds architectonisch en technisch erfgoed. Laten we hopen dat deze lokatie nog lang bestaat en een echt museum wordt in combinatie met uitzendactiviteiten. Tegenwoordig wordt er nog steeds uitgezonden maar wel met minder vermogen. 50kW tot maximaal 250kW is wat er nu ingezet wordt. De opdrachtgevers komen vanuit de hele wereld. Op dit moment worden er veel uitzendingen verzorgd voor een opdrachtgever uit Japan, NHK, maar ook incidenteel zijn er opdrachtgevers uit Europa die zendtijd huren. Op het moment van bezoek was er 1 uitzending in de lucht. De kosten voor uitzenden op kortegolf zijn natuurlijk hoog ook door het hoge stroomverbruik. In het NOC ter plekke maakte ik onderstaande video. In de diverse racks o.a. een flink aantal Orban 9100 HF hardware apparaten en daarnaast ook veel 2WCom units en Mayah IP codecs.
Een uitgebreide foto reportage kan je hieronder bekijken. Foto’s mogen met bronvermelding worden gebruikt.
Mocht je zelf ook eens willen kijken in dit interessante gebouw? Dat kan. Meer info vind je op deze site, hier kan je je aanmelden. Een bijzonder woord van dank aan de organisator en rondleider tijdens mijn bezoek aan zendstation Nauen: de heer Wolfgang Johl, voormalig medewerker van Media Broadcast, 75 jaar en inmiddels 10 jaar gepensioneerd. Vol passie vertelde hij over alle ontwikkelingen en zijn belevenissen! Nog meer info vind je hier op de site van Funkstadt Nauen.
Zelf heb ik nog 3 andere zendstations op het oog voor een bezoek. Ook hier gaat het om voormalige zendstations op gebied van kortegolf, midden- en langegolf. Deze sites bevinden zich in de landen om ons heen. Als je interesse hebt en/of zin om mee te gaan, zend me dan een berichtje.
Geef een reactie