Bezoek aan 's wereld oudste in bedrijf zijnde zenderpark in Nauen.

Sinds 1906 in gebruik, tegenwoordig door Media Broadcast

Volgende week een bijzondere afspraak in Nauen in Duitsland. In de buurt van Berlijn bevindt zich het oudste en in werking zijnde zendstation ter wereld. Tegenwoordig wordt er nog met 500kW vermogen op kortegolf uitgezonden. Hier volgt een uitgebreid overzicht van de beroemde Nauen-zender, het oudste nog in bedrijf zijnde zendstation ter wereld:

Algemeen & Bouw

Nauen Transmitter Station, in gebruik sinds 1 april 1906, is ‘s werelds oudste continu werkende radio-installatie.
Het gebouw dat nu nog gebruikt wordt, is het centrale zendgebouw, ontworpen door Hermann Muthesius en gebouwd in 1920. Dit Art‑Deco‑pand is tegenwoordig een beschermd monument.

Welke zenders zenden er tegenwoordig uit?

Sinds de Duitse hereniging (1991) en overdracht aan Deutsche Telekom en vervolgens Media Broadcast GmbH, wordt Nauen gebruikt als modern kortegolf‑uitzendstation met onder andere AX‑ALLISS antennes en 500 kW Telefunken S4105 transmitters, geplaatst tussen 1995‑1997.
Vandaag de dag distribueren kortegolf‑diensten zoals internationale omroepen of commerciële relays via deze locatie.

Historisch hoog vermogen

1906: start met 25 kW vonk‑transmitter (spark gap), later ~10 kW output op ±75‑100 kHz.
1911‑1913: upgrade naar 35 kW en daarna 100 kW quenched‑spark transmitter met antennes tot 1.037 m en bereik tot ~9.000 km.
1916: twee Joly‑Arco alternators van elk 400 kW parallel opgesteld (dus tot 800 kW longwave systemen) – toen wereldrecord vermogen.
1920‑1930s: laatste longwave unit voor 1923, daarna vacuümbuis shortwave systemen; in 1959‑1989 GDR‑tijd tot 100 kW per zender en vanaf 1971 ook 500 kW superpower shortwave‑zenders.

Tweede Wereldoorlog

Tijdens WOII bleven de longwave‑alternator zenders operationeel voor communicatie met de U‑boten onder water (VLF).
In mei 1945, na de Russische bezetting, werden alle technische installaties gedemonteerd en de masten opgeblazen; het gebouw bleef gespaard en veranderde tijdelijk in opslagruimte .

Huidige situatie

Er zijn nog steeds kortegolf‑antennes, waaronder vier grote roterende ALLISS‑antennes, elk met 500 kW zendvermogen.
Het aantal personeelsleden: openbare bronnen vermelden zelden exacte aantallen; typisch wordt het station beheerd door een team van technici binnen Media Broadcast. Er is geen openbaar gedetailleerd personeelsaantal bekend – vermoedelijk enkele tientallen medewerkers.

Museum & publiek

Er bestaat geen officieel museum in het gebouw, maar vliegtuig‑ en zendhistorici organiseren soms rondleidingen of bezoeken. Het Muthesius‑gebouw wordt soms in historische context toegankelijk gesteld.
Het “rotatable tower” van 1964 (prototype kortegolf draaiantenne) is bewaard gebleven als industrieel monument.

Storingen in het verleden

Hoewel zenders en antenne zuilen soms stormschade of technische gebreken hebben gehad (zoals de storm in 1912 die de 200 m mast verwoestte), zijn grote lange‑termijn storingen in de literatuur niet uitgebreid gedocumenteerd. De demontage in 1945 was wel een fysieke “storing” van structuur.
Kortegolf‑uitzendingen vanaf Nauen zijn later betrouwbaar, met incidentele storingen zoals elke grote technische installatie.

Zendmasten & hoogte

De oorspronkelijke antennes: 100 m, later 200 m masten (1911‑12), later vijf torens van 120 m met flattop antenne van 1.037 m in 1913; in 1920 zelfs twee masten van 260 m en vier masten van 125 m voor flattop van 2.484 m.
De hoogste mast die ooit stond was van 260 m (1920) als onderdeel van dat flattop‑antenne‑systeem. Die masten bestaan inmiddels niet meer.

Vermogen middengolf en lange golf gebruikte

Lange golf (longwave/VLF): in 1906 en in WWI‑tijd transmitters van 35 kW en 100 kW spark en 800 kW alternator waren actief op lage frequenties (bijv. 12‑48 kHz) met enorme bereikcapaciteit, gebruikt voor telegrammenschen en later U‑bootoverdracht.
Middengolf (medium wave) minder prominent – Nauen focuste op low‑frequency longwave en later shortwave. In de jaren ’20 zijn longwave transmitter uiteindelijk uitgefaseerd.

Conclusie

Nauen is een uniek technologisch historisch monument: vanaf 1906 continu operationeel, met piekvermogens tot 800 kW in longwave en later 500 kW shortwave. Het oorspronkelijke 1920‑gebouw is nog steeds in gebruik. In WOII werd alles ontmanteld behalve het gebouw, daarna herstart onder DDR als gigantisch kortegolf‑station. Tot op heden zenden moderne 500 kW korte‑ golf zenders vanuit roterende ALLISS antennes. Hoewel er geen publiek museum is, is de locatie een industrieel-historische trekpleister. Storingen waren incidenteel (storm- of bombardementsschade), maar het station is opmerkelijk robuust gebleven.

Samenvattend

Aspect	Details
In gebruik sinds	April 1906
Bouw gebouw	1920, architect Muthesius
Oudste continu zendstation	Ja
Historische zendvermogens	25–100 kW spark; tot 800 kW alternator
Hoogste mast	260 m
Huidige zenders	4×500 kW shortwave ALLISS antennes
Museum	Geen formeel museum, wel historisch monument
Storingen	Stormschade; demontage in 1945